ปีชงเริ่มนับวันไหน ทำไมไม่ใช่ 1 มกราคม

ทุกครั้งที่ใกล้ปีใหม่ คำถามที่คนถามกันมากที่สุดคือ "ตกลงปีชงเริ่มนับตั้งแต่เมื่อไหร่กันแน่" บางคนพอถึงวันที่ 1 มกราคมก็รีบไปไหว้แก้ชง บางคนรอถึงตรุษจีน บางคนบอกว่าต้องรอสงกรานต์ ความสับสนนี้ไม่ใช่เรื่องแปลก เพราะเราใช้ปฏิทินอยู่หลายระบบพร้อมกันในชีวิตประจำวัน และปีชงไม่ได้เดินตามปฏิทินที่แขวนอยู่หน้าบ้าน

ปีชงเดินตามปฏิทินจีน ไม่ใช่ปฏิทินสากล

หัวใจของเรื่องนี้อยู่ที่ต้นทางของความเชื่อ ปีชงเป็นความเชื่อที่มาจากจีน ผูกอยู่กับรอบนักษัตร 12 ปี และการคำนวณของปฏิทินจีนซึ่งเป็นปฏิทินสุริยจันทรคติ คือดูทั้งรอบดวงจันทร์และตำแหน่งดวงอาทิตย์ประกอบกัน ส่วนวันที่ 1 มกราคมเป็นจุดเริ่มต้นของปฏิทินเกรกอเรียนซึ่งเป็นระบบสากลที่เพิ่งเข้ามามีบทบาทในภายหลัง สองระบบนี้ไม่ได้เกี่ยวข้องกันเลย การเอาวันที่ 1 มกราคมมาเป็นเส้นแบ่งปีนักษัตรจึงเหมือนการเอาไม้บรรทัดคนละหน่วยมาวัดของชิ้นเดียวกัน

สองสำนักที่นับไม่เหมือนกัน: ตรุษจีน กับ ลิบชุน

ในทางปฏิบัติมีการนับอยู่สองแบบ แบบแรกคือนับที่ วันตรุษจีน ซึ่งเป็นวันขึ้นปีใหม่ตามจันทรคติจีน วันนี้เลื่อนไปมาในช่วงปลายมกราคมถึงกลางกุมภาพันธ์ของทุกปี เช่นตรุษจีนปี 2570 ตรงกับวันเสาร์ที่ 6 กุมภาพันธ์ และเข้าสู่ปีมะแม แบบที่สองคือนับที่ วันลิบชุน (立春) หรือวันเริ่มต้นฤดูใบไม้ผลิตามสารทจีน ซึ่งตกราววันที่ 4 กุมภาพันธ์แทบทุกปีเพราะคำนวณจากตำแหน่งดวงอาทิตย์ ไม่ใช่ดวงจันทร์ สำนักโหราศาสตร์จีนสายที่ใช้ระบบแปดอักษร (โป๊ยหยี่สี่เถียว) และการดูฮวงจุ้ยมักถือลิบชุนเป็นเส้นแบ่ง ขณะที่ความเชื่อระดับชาวบ้าน ศาลเจ้า และวัดจีนในไทยส่วนใหญ่ยึดวันตรุษจีนเป็นหลัก เพราะเป็นวันที่จับต้องได้และมีพิธีกรรมรองรับ ทั้งสองแบบต่างมีที่มาของตัวเอง ไม่มีสำนักไหนผิด แต่ควรเลือกใช้ระบบเดียวให้สม่ำเสมอ อย่านับสลับไปมาจนสับสน

แล้วสงกรานต์ล่ะ ทำไมคนไทยบางคนนับ 13 เมษายน

โหราศาสตร์ไทยมีระบบของตัวเอง โดยถือวัน เถลิงศก ในช่วงสงกรานต์กลางเดือนเมษายนเป็นวันเปลี่ยนปีนักษัตร ซึ่งใช้ในการวางดวงชะตาแบบไทยและการคำนวณทางจันทรคติไทย แต่ต้องแยกให้ชัดว่านั่นคือคนละเรื่องกับปีชง เพราะปีชงเป็นแนวคิดของจีนที่ว่าด้วยการปะทะกันของเทพเจ้าคุ้มครองดวงชะตาประจำปี เมื่อพูดถึงปีชง เราจึงควรใช้เส้นแบ่งแบบจีน จุดที่ต้องระวังมากที่สุดคือคนที่เกิดในช่วงต้นปีก่อนตรุษจีน เช่นเกิดปลายมกราคมหรือต้นกุมภาพันธ์ กลุ่มนี้ตามปฏิทินจีนยังนับเป็นนักษัตรของปีเก่าอยู่ ทำให้หลายคนเข้าใจนักษัตรตัวเองผิดมาทั้งชีวิต เรื่องนี้มีรายละเอียดอยู่ในบทความ เกิดต้นปีก่อนตรุษจีน นับนักษัตรปีไหน หากไม่แน่ใจว่าตัวเองอยู่นักษัตรไหนและปีนี้ชงหรือไม่ ลองใส่วันเดือนปีเกิดเพื่อตรวจปีชงแบบละเอียดดูก่อนได้ ระบบจะคำนวณเส้นแบ่งปีให้อัตโนมัติ

คำถามที่พบบ่อย

ถ้าเกิดวันที่ 20 มกราคม จะนับเป็นนักษัตรปีอะไร

ต้องดูก่อนว่าปีนั้นตรุษจีนตรงกับวันไหน ถ้าตรุษจีนของปีนั้นตกวันที่ 25 มกราคม แปลว่าวันที่ 20 มกราคมยังอยู่ในนักษัตรของปีก่อนหน้า ยังไม่ข้ามมาปีใหม่ แต่ถ้าตรุษจีนปีนั้นตกวันที่ 10 มกราคมไปแล้ว วันที่ 20 ก็ถือว่าเข้าปีใหม่แล้ว วิธีที่แน่นอนที่สุดคือเช็กวันตรุษจีนของปีเกิดตัวเองเป็นรายปี อย่าใช้กฎเหมาว่า "เกิดมกราคมคือปีเก่า" เสมอไป

ไหว้แก้ชงก่อนตรุษจีนได้ไหม

ตามธรรมเนียมที่ปฏิบัติกันในศาลเจ้าและวัดจีน การไหว้แก้ชงมักเริ่มตั้งแต่ช่วงวันตรุษจีนเป็นต้นไป เพราะถือว่าเทพเจ้าประจำปีเพิ่งเปลี่ยนกะกันในวันนั้น การไปไหว้ก่อนหน้านั้นจึงเป็นการฝากดวงกับเทพองค์ที่กำลังจะหมดวาระ ในทางปฏิบัติแต่ละศาลเจ้ากำหนดช่วงเวลาไม่ตรงกัน ทางที่ดีควรสอบถามศาลเจ้าที่ตั้งใจจะไปโดยตรง

ควรยึดตรุษจีนหรือลิบชุนดี

ถ้าเป็นการดูปีชงทั่วไปเพื่อไปไหว้แก้ชงตามศาลเจ้า แนะนำให้ยึดวันตรุษจีนเพราะสอดคล้องกับพิธีกรรมที่จัดกันจริงในไทย แต่ถ้ากำลังดูดวงเชิงลึกกับซินแสที่ใช้ระบบแปดอักษรหรือฮวงจุ้ย ให้ใช้ตามที่ซินแสท่านนั้นยึด ความต่างของสองระบบนี้กระทบเฉพาะคนที่เกิดในช่วงคาบเกี่ยวไม่กี่วันเท่านั้น คนส่วนใหญ่ได้ผลเหมือนกันทั้งสองแบบ

เมื่อเข้าใจว่าปีชงเดินตามปฏิทินคนละเล่มกับปฏิทินตั้งโต๊ะที่เราใช้ทุกวัน ความสับสนเรื่อง "เริ่มนับวันไหน" ก็จะหายไปเอง สิ่งสำคัญคือรู้วันเกิดของตัวเองให้ชัด และรู้ว่าตรุษจีนปีนั้นตรงกับวันไหน เท่านี้ก็คำนวณได้ถูกต้องแล้ว

บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อความบันเทิงและเป็นความรู้เชิงความเชื่อ โปรดใช้วิจารณญาณในการอ่าน